Subaplar, silindire hava-yakıt alıp yanmış gazı tahliye eden supap mekanizmasının kapaklarıdır; emme ve egzoz zamanlamasını sağlar. Subap keçesi yağın yanma odasına kaçmasını önler.
Supaplar, yanma odasının kapılarıdır: emme supabı hava-yakıt karışımını içeri alır, egzoz supabı yanmış gazı dışarı atar. İkisi aynı işi yapmaz ve aynı koşulda çalışmaz — emme supabı içeri giren soğuk havayla serinlerken, egzoz supabı 700–800 °C'deki gazın tam içindedir. Bu yüzden egzoz supapları daha küçük çaplı, daha dayanıklı alaşımdan ve bazı motorlarda içi sodyum dolgulu üretilir (sodyum, ısıyı saptan yuvaya taşır).
Supap ısısını nasıl attığı çoğu kişinin bilmediği bir noktadır: supap, açıkken değil KAPALIYKEN soğur. Kapandığı anda yüzeyi yuvaya tam oturur ve ısının büyük kısmını oradan silindir kapağına verir. Bu yüzden tam oturmayan bir supap — boşluğu yanlış ayarlanmış ya da yuvası bozulmuş — soğuyamaz, aşırı ısınır ve kenarı yanar. Supap yanmasının kök sebebi neredeyse her zaman 'tam kapanamamak'tır.
Supabın çevresinde çalışan bir aile vardır: kılavuz (gayd) supabı merkezde tutar, supap lastiği (keçesi) saptan yağ kaçmasını engeller, yay supabı kapalı konuma çeker, itici/külbütör ise eksantriğin hareketini iletir. Supap boşluğu mekanik ayarlı motorlarda şim veya vidayla ayarlanır; hidrolik iticili motorlarda boşluk yağ basıncıyla otomatik alınır ve ayar diye bir işlem yoktur.
Belirtinin kendisi kadar SEBEBİ de önemlidir — aşağıdaki her madde, o belirtinin arkasında ne olduğunu söyler.
Supap tam oturmuyor ya da kenarı yanmıştır; o silindir basıncı tutamıyordur. Kompresyon testi bir silindirde belirgin düşük çıkar ve o silindire yağ konularak yapılan test (ıslak test) değeri düzeltmezse şüphe segmandan supaba kayar.
Supap boşluğu açılmıştır (mekanik ayarlı motorlarda) ya da hidrolik itici yağ tutamıyordur. Ses eksantrik hızında, yani motor devrinin yarısında düzenli tekrarlanır.
Supap lastikleri (keçeleri) sertleşmiştir; araç dururken yağ kılavuzdan yanma odasına sızmıştır. Duman birkaç saniyede kesilir — bu, onu segman kaynaklı sürekli dumandan ayıran özelliktir.
Emme supabı tam kapanmıyorsa alev emmeye geri kaçar; egzoz supabı kapanmıyorsa yanmamış karışım egzozda patlar. İkisi de acil bulgudur.
Metal genleştikçe boşluk daralır; sınırdaki bir supap sıcakken hiç kapanamaz hâle gelir. 'Soğukken iyi, ısınınca kötü' tablosu supap tarafını işaret eder.
Çakışmalı motorlarda supaplar pistona çarpıp eğilmiştir. Bu durumda motor marş basar, döner ama kompresyon olmadığı için tutmaz.
Buradaki aralıklar yaygın uygulamayı yansıtır; bağlayıcı olan aracınızın bakım kılavuzudur. Motor ve donanıma göre değerler değişebilir.
Subap, gayd ve keçe motor koduna göre seçilir; emme ve egzoz subabı farklıdır. Silindir kapak revizyonunda conta takımı ve keçeler birlikte yenilenir.
Aynı motorda emme ve egzoz supapları farklı çapta, farklı sap boyunda ve farklı alaşımdadır. Egzoz supabı çok daha yüksek sıcaklığa göre üretilir; yerine emme supabı takmak kısa sürede yanmayla sonuçlanır. OEM referansıyla seçin.
Kapak sökülmüşse ya da lastik değişimi yapılıyorsa hepsi birlikte değişir. Biri sertleştiyse diğerleri de aynı ısıyı görmüştür; tek tek değiştirmek işçiliği tekrarlatır.
Yeni supabı bozuk bir yuvaya oturtmak kısa sürede aynı arızayı getirir. Kapak revizyonunda supap yuvası alıştırılır (raspalanır) ve kılavuz boşluğu ölçülür — supap tek başına değil, bu üçlünün parçasıdır.
Egzoz supabı, motorun en sıcak mekanik parçalarındandır. Ucuz supapların klasik sonucu, ilk on binlerce km'de kenardan yanmaya başlamalarıdır — ve bedeli, kapak işçiliğinin ikinci kez ödenmesidir.
Supap işi ölçü işidir: yuva açısı, supap batıklığı, kılavuz boşluğu ve yay serbest boyu ölçülmeden yapılan montaj birkaç bin km dayanır.
Marka ve model çoğu zaman yetmez — aynı modelin farklı motorları farklı parça kullanır. Otiva'da uyum verisi motor kodu seviyesinde çalışır: şasi (VIN) numaranızı girin, aracınızı ve motorunuzu çözelim; listelenen subap ürünleri yalnızca sizin motorunuza uyanlar olsun.
Önce aracınızda supap ayarı OLUP OLMADIĞINA bakın: hidrolik iticili (kendinden ayarlı) motorlarda supap ayarı diye bir bakım yoktur ve yapılamaz. Mekanik ayarlı motorlarda ise aralık üreticiye göre çok değişir — kesin değer bakım kılavuzunuzdadır. LPG kullanılan araçlarda bu aralık kısaltılmalıdır.
Büyük olasılıkla aracınızda supap ayarı yoktur. Hidrolik iticili motorlarda boşluk yağ basıncıyla otomatik alınır; buradaki tıkırtının sebebi ayar değil, yağ tarafıdır: geciken yağ değişimi, yanlış viskozite, düşük yağ seviyesi ya da içi çamurla tıkanmış hidrolik itici. Bu motorlarda çözüm ayar değil, doğru yağla temiz bir bakım — bazen tıkanmış iticinin değişimidir.
Kompresyon testiyle ayrılır. Düşük çıkan silindire bir miktar motor yağı damlatılıp test tekrarlanır (ıslak test). Değer belirgin biçimde YÜKSELİRSE kaçak segmandan oluyordur — yağ, segmanla duvar arasını geçici olarak kapatmıştır. Değer DEĞİŞMEZSE kaçak supaptandır, çünkü yağ supabın oturmasına yardım edemez. Bu basit test, tamamen farklı iki onarımı birbirinden ayırır.
Neredeyse her zaman tam kapanamadığı için. Supap, açıkken değil kapalıyken soğur: yüzeyi yuvaya oturduğunda ısıyı silindir kapağına verir. Boşluğu yanlış ayarlanmış (çok sıkı), yuvası bozulmuş ya da karbon birikintisi yüzünden tam oturamayan supap ısısını atamaz ve kenarından yanmaya başlar. Yani yanma bir sonuçtur; sebep oturma sorunudur ve o bulunmadan yeni supap da yanar.
Motorunuz çakışmalı (interference) tasarımsa büyük olasılıkla evet — modern motorların çoğu bu tasarımdadır. Kayış koptuğunda eksantrik durur ama krank dönmeye devam eder; açık kalan supaplara pistonlar çarpar. Belirti nettir: motor marş basar, döner, ama kompresyon olmadığı için tutmaz. Kesin sonuç kompresyon testi ve kapak açılarak alınır.
Zarar demek doğru değil ama aşınmayı hızlandırır: LPG benzinden daha kuru ve daha sıcak yanar, benzinin sağladığı hafif yağlayıcı etkiyi vermez. Bu, özellikle egzoz supabı ve yuvasında daha hızlı aşınma anlamına gelir. LPG'li araçlarda supap ayarının (varsa) daha sık kontrol edilmesi ve valf koruyucu (flash lube) sistemlerinin kullanılması bu yüzdendir.
Otiva kataloğunda 302 subap ürünü listeleniyor. Aracınızı seçin ya da şasi numaranızı girin; yalnız motorunuza uyan parçaları gösterelim.