Buji, benzinli motorda sıkıştırılmış hava-yakıt karışımını kıvılcımla ateşleyen elemandır; tırnak aralığındaki kıvılcım yanmayı başlatır. Aşınan tırnak kıvılcımı zayıflatıp teklemeye yol açar.
Buji, bobinden gelen yüksek voltajı silindir içinde merkez ve topraklama elektrodu arasında kıvılcıma çevirir. Sıkıştırılmış hava-yakıt karışımını tutuşturan tek eleman budur; kıvılcımın hem doğru anda hem yeterli enerjiyle atması gerekir.
Elektrot aralığı (tırnak boşluğu) mikron hassasiyetinde bir denge kurar: aralık büyüdükçe daha güçlü kıvılcım gerekir, bobin zorlanır. Buji aşındıkça bu aralık kendiliğinden açılır — bu yüzden yorulmuş buji önce bobini yorar, sonra teklemeye yol açar.
Isı derecesi (heat range) en yanlış bilinen özelliktir. 'Soğuk' buji ısıyı hızlı atar, yüksek yüklü/turbolu motorlar içindir; 'sıcak' buji ısıyı tutar, kendini temizler. Yanlış ısı derecesi ya bujiyi kurumla kapatır ya da erken tutuşmayla (pre-ignition) pistonu delebilir. Bu yüzden ısı derecesi asla 'yakın olan' mantığıyla seçilmez.
Elektrot malzemesi ömrü belirler: bakır/nikel iyi iletir ama çabuk aşınır; platin ve iridyum çok daha sert olduğu için ince elektrotla uzun ömür verir. İnce elektrot aynı zamanda kıvılcımın önünü açar, tutuşmayı iyileştirir.
Belirtinin kendisi kadar SEBEBİ de önemlidir — aşağıdaki her madde, o belirtinin arkasında ne olduğunu söyler.
Bir ya da birkaç silindir düzensiz ateşleniyordur. Devir düşükken kıvılcım enerjisinin kritik olduğu bölge burasıdır; tekleme önce rölantide belirir.
Aşınmış bujinin genişleyen tırnak boşluğu, soğuk ve zengin karışımda kıvılcım atmayı zorlaştırır. Motor birkaç saniye marş ister.
Yük altında silindir basıncı artar, kıvılcımın atlaması zorlaşır. Yorulmuş bujide en belirgin an, tam gazda rampaya girmektir.
Tam yanmayan karışım egzozdan atılıyordur. Aynı zamanda katalizöre yanmamış yakıt gitmesi katalizörü tıkayabilir — teklemeyi geciktirmenin gizli maliyeti budur.
ECU tekleme (misfire) kodu kaydetmiştir. Lamba SÜREKLİ YANIP SÖNÜYORSA aktif tekleme vardır ve katalizör hasar görüyordur — araç durdurulmalı, sürüşe devam edilmemelidir.
Buji motorun röntgenidir: siyah kuru kurum zengin karışım/kirli hava filtresi, yağlı ıslaklık segman-supap lastiği kaçağı, beyazlaşmış ve erimiş elektrot ise aşırı ısınma/yanlış ısı derecesi anlamına gelir.
Buradaki aralıklar yaygın uygulamayı yansıtır; bağlayıcı olan aracınızın bakım kılavuzudur. Motor ve donanıma göre değerler değişebilir.
Buji motorun istediği ısı değeri ve tırnak tipine (bakır/platin/iridyum) göre seçilir; hepsi takım hâlinde değişmeli. Orijinal eşi (NGK, Bosch, Denso) bujiler doğru ısı aralığı verir.
Buji; diş çapı, diş boyu, anahtar ölçüsü ve ISI DERECESİYLE tanımlanır. Yanlış ısı derecesi kurumlanma ya da erken tutuşmayla motora zarar verir. Doğru buji, OEM referansı veya motor-kesin uyum verisiyle seçilir.
Fabrikada iridyum takılan bir motora bakır buji takmak ilk maliyeti düşürür ama ömür üçte bire iner ve bobin daha erken yorulur. Uzun vadede pahalıya gelir.
NGK, Denso, Bosch, Champion çoğu aracın fabrika tedarikçisidir. Bujide taklit ürün yaygındır; ambalaj hologramı ve seri numarası kontrol edilmelidir — sahte buji, elektrot alaşımını tutmadığı için ilk aylarda teklemeye başlar.
İridyum ve platin bujiler fabrikada doğru aralıkla gelir ve ince elektrotları büküldüğünde kalıcı hasar görür. Bakır bujilerde aralık ölçülüp gerekiyorsa ayarlanabilir.
Uzun süre yorulmuş bujiyle çalışan motorda bobinler de zorlanmıştır. Tekleme yeni bujiye rağmen sürüyorsa sıradaki kontrol ateşleme bobinidir.
Marka ve model çoğu zaman yetmez — aynı modelin farklı motorları farklı parça kullanır. Otiva'da uyum verisi motor kodu seviyesinde çalışır: şasi (VIN) numaranızı girin, aracınızı ve motorunuzu çözelim; listelenen buji ürünleri yalnızca sizin motorunuza uyanlar olsun.
Malzemesine göre değişir: bakır/nikel bujiler yaklaşık 20.000–30.000 km, platin bujiler 60.000–80.000 km, iridyum bujiler 90.000–120.000 km dayanır. Kesin aralık için aracınızın bakım kılavuzuna bakın. LPG kullanılan araçlarda bu süreler belirgin biçimde kısalır.
Ömür açısından açık ara evet — iridyum çok sert bir metaldir, ince elektrotu geç aşınır ve kıvılcım kalitesi uzun süre korunur. Ancak fabrikada bakır takılan bir motora iridyum takmak güç kazandırmaz; yalnızca değişim aralığını uzatır. Asıl kural, üreticinin belirlediği ısı derecesine ve tipe sadık kalmaktır.
Acil durumda evet ama doğru değil. Bujiler birlikte aşınır; tek yenisi diğerlerinden farklı ateşleme karakteri gösterir ve motor düzensiz çalışır. Bujiler her zaman takım hâlinde değiştirilir.
Hayır, ama en sık başlanan yer bujidir çünkü en ucuz ve en olası sebeptir. Buji yeniyken tekleme sürüyorsa sırayla ateşleme bobini, bobin başlığı, enjektör ve emme manifoldu kaçağı kontrol edilir. Bujinin elektrot rengi zaten hangi yöne bakılacağını söyler.
Erişimi kolay motorlarda mümkün, ama iki kritik nokta var: buji tork anahtarıyla üreticinin verdiği değere sıkılmalıdır (fazla sıkmak alüminyum kapağın dişini sıyırır) ve motor SOĞUKKEN sökülmelidir. Sıcak alüminyum kapaktan buji sökmek diş hasarı riskini ciddi biçimde artırır.
LPG daha yüksek sıcaklıkta yandığı için elektrot daha hızlı aşınır. LPG için özel geliştirilmiş bujiler mevcuttur; kullanılmıyorsa değişim aralığının kısaltılması gerekir. Isı derecesi yine üreticinin belirlediği değerde kalmalıdır.
Otiva kataloğunda 257 buji ürünü listeleniyor. Aracınızı seçin ya da şasi numaranızı girin; yalnız motorunuza uyan parçaları gösterelim.