Klima kompresörü, soğutucu gazı sıkıştırıp klima devrinde dolaştıran pompadır; kabinin soğumasını sağlayan çevrimi çalıştırır. Kavraması (manyetik kaplin) motora kayışla bağlıdır.
Klima kompresörü, sistemin kalbidir ve aslında 'soğutucu' değildir — bir pompadır. Soğuk üretmez; ısıyı bir yerden alıp başka yere taşır. Düşük basınçlı gaz hâlindeki soğutucu akışkanı sıkıştırıp yüksek basınca ve sıcaklığa çıkarır; kondenser bu ısıyı dışarı atar, sıvılaşan akışkan genleşme valfinde aniden basınç kaybedip soğur ve evaporatörde kabinin ısısını emer.
Kompresörün hayatta kalması tek bir şeye bağlıdır: YAĞ. Sistemdeki kompresör yağı, soğutucu gazın içinde çözünmüş hâlde devrede dolaşır. Yani gaz kaçarsa yağ da kaçar. Bu, klimanın en önemli ve en az bilinen kuralını doğurur: gazı azalmış bir klimayı çalıştırmakta ısrar etmek, kompresörü yağsız çalıştırmak demektir. Kompresör arızalarının büyük kısmı bu şekilde başlar.
İki tip yaygındır. Kavramalı (debriyajlı) kompresörde ön yüzdeki elektromanyetik kavrama, klima açıldığında kasnağı mile kilitler; klima kapalıyken kasnak boşta döner. Değişken debili (kavramasız) kompresörler ise sürekli döner ve içindeki eğik plakanın açısını değiştirerek kapasiteyi ayarlar — bu tiplerde 'kavrama sesi' diye bir şey yoktur ve arıza teşhisi farklıdır.
Belirtinin kendisi kadar SEBEBİ de önemlidir — aşağıdaki her madde, o belirtinin arkasında ne olduğunu söyler.
En sık sebep gaz kaçağıdır — klima kapalı bir sistemdir, gaz 'zamanla biter' değil, KAÇAR. Sebep bulunmadan yapılan gaz dolumu birkaç ay sonra aynı noktaya gelir.
Basınç anahtarı düşük gaz basıncı görüp kompresörü koruma amaçlı kesiyordur. Sistem kendini savunuyordur — zorlamak yerine kaçak aranmalıdır.
Kavrama rulmanı ya da kompresörün iç yatağı bitmiştir. Ses yalnız klima açıkken varsa kompresörün kendisi, klima kapalıyken de varsa kavrama rulmanı şüphelidir.
Kompresör mekanik olarak sıkışıyordur. En kötü senaryoda kompresör tamamen kilitlenip V kayışını koparır — o kayış devirdaimi de döndürüyorsa araç hararet yapar.
Kaçağın klasik izidir: kaçan gazla birlikte kompresör yağı da çıkar ve toz o noktaya yapışır. Kaçak arandığında ilk bakılan yerlerden biridir.
Evaporatör buzlanmış olabilir ya da sistem basıncı dengesizdir. Filtre-kurutucunun tıkanması da aynı tabloyu verir.
Buradaki aralıklar yaygın uygulamayı yansıtır; bağlayıcı olan aracınızın bakım kılavuzudur. Motor ve donanıma göre değerler değişebilir.
Kompresör araca ve gaz tipine (R134a/R1234yf) göre seçilir. Değişimde kurutucu (drayer), expansiyon valfi ve gaz mutlaka yenilenmeli, sistem vakumlanmalıdır.
Bu kategorinin en pahalı hatasıdır. Kompresörü öldüren şey genelde gaz/yağ kaçağıdır; kaçak bulunmadan takılan yeni kompresör aynı şekilde yağsız kalır ve kısa sürede gider. Yeni kompresör garantilerinin çoğu bu yüzden reddedilir.
Yeni araçlar R1234yf, eskiler R134a kullanır. Bu gazlar farklı yağ ve farklı bağlantı ölçüsü ister; karıştırmak sistemi bozar. Aracınızın hangi gazı kullandığı kaput altındaki etikette yazar.
Kompresör yağı (PAG/POE) gaz tipine ve kompresöre özeldir; yanlış yağ sistemin içinde çamurlaşır. Ayrıca yeni kompresörler genelde yağ dolu gelir — üstüne ek yağ konursa sistem 'hidrolik kilit' yapıp kompresörü kırabilir. Miktar tahminle değil, üreticinin verdiği değerle ayarlanır.
Sistem her açıldığında kurutucu nem çeker ve doyar. Kompresör değişiminde yenilenmezse sistemdeki nem, gazla birleşip asit oluşturur ve yeni kompresörü içeriden yer. Ucuz bir parçadır, atlanmaz.
Kompresör dağıldıysa (metal talaş üretti ise) tüm devre yıkanmalı ve genleşme valfi değişmelidir. Talaş temizlenmeden takılan yeni kompresör, eski kompresörün kalıntısıyla öldürülür. Ayrıca sistem doldurulmadan önce mutlaka vakumlanır — vakum, hem nemi kaynatıp atar hem kaçak testi görevi görür.
Marka ve model çoğu zaman yetmez — aynı modelin farklı motorları farklı parça kullanır. Otiva'da uyum verisi motor kodu seviyesinde çalışır: şasi (VIN) numaranızı girin, aracınızı ve motorunuzu çözelim; listelenen klima kompresörü ürünleri yalnızca sizin motorunuza uyanlar olsun.
Hayır, normal değil — ve bu yaygın bir yanlış inanıştır. Klima KAPALI bir sistemdir; gaz tüketilmez, kaçar. Yılda bir gaz koyduruyorsanız sisteminizde bir kaçak var demektir. Çok küçük bir miktar yıllık sızıntı (üreticiye göre) olabilir, ancak her yıl belirgin şekilde boşalıyorsa kaçak aranmalıdır. Sürekli gaz doldurmak sorunu çözmez, sadece erteler — ve her boşalma döneminde kompresör yağsız çalışır.
Bu, kompresörü öldürmenin en yaygın yoludur. Sistemdeki yağ, gazın içinde çözünmüş hâlde dolaşır: gaz kaçtıysa yağ da kaçmıştır. Az gazla çalışan bir kompresör yağsız çalışıyordur ve içeriden aşınmaktadır. Neyse ki çoğu araçta basınç anahtarı düşük basıncı görüp kompresörü keser — yani klimanın 'soğutmaması' aslında sistemin kendini savunmasıdır. Zorlamak yerine kaçak bulunmalıdır.
Neredeyse kesinlikle üç adımdan biri atlandı. Birincisi kaçak: bulunmadıysa yeni kompresör de yağsız kalır. İkincisi filtre-kurutucu: yenilenmediyse sistemdeki nem gazla birleşip asit oluşturur ve kompresörü içeriden yer. Üçüncüsü temizlik: eski kompresör dağılıp metal talaş ürettiyse ve devre yıkanmadıysa, o talaş yeni kompresörü öldürür. Kompresör garantilerinin çoğu bu üç sebepten reddedilir.
Faydalıdır. Ayda birkaç dakika çalıştırmak, gazla birlikte dolaşan yağın kompresörün mil keçesini yağlamasını sağlar. Hiç çalıştırılmayan klimada keçe kurur, sertleşir ve ilk sıcaklarda gaz kaçırmaya başlar — 'yaz gelince klimam gitmiş' vakalarının bir kısmı budur. Ayrıca klima havayı kuruttuğu için kışın cam buğusunu çözmede de işe yarar (çoğu araçta ön cam buğu modunda otomatik devreye girer).
Hayır — kompresör listenin başında bile değildir. Sıralamada en sık sebep gaz kaçağıdır. Sonra: tıkanmış polen filtresi (hava akışı düşer, soğuk hava kabine gelmez), kirlenmiş kondenser (ısı atılamaz), kabin fan arızası, basınç anahtarı, genleşme valfi ve elektriksel sorunlar. Kompresörü suçlamadan önce sistemin basınçları manifold saatiyle ölçülmelidir — bu ölçüm, sorunun hangi bölgede olduğunu doğrudan gösterir.
Kendi başınıza asla. Yeni kompresörlerin çoğu içinde belirli miktarda yağla gelir; üstüne 'garanti olsun' diye yağ eklemek sistemde sıvı fazlalığı yaratır ve kompresör sıvıyı sıkıştırmaya çalışırken hidrolik kilit yapıp kırılabilir. Yağın tipi (PAG/POE) ve miktarı üreticinin verdiği değere göre, sistem vakumlanıp doldurulurken ayarlanır. Bu, göz kararı yapılacak bir iş değildir.
Otiva kataloğunda 228 klima kompresörü ürünü listeleniyor. Aracınızı seçin ya da şasi numaranızı girin; yalnız motorunuza uyan parçaları gösterelim.