Kızdırma bujisi, dizel motorda yanma odasını ısıtarak soğukta ilk ateşlemeyi kolaylaştırır; bazı sistemlerde emisyonu düşürmek için çalışma sırasında da ısınmaya devam eder. Dizelde kıvılcım yoktur, ısıyla tutuşma sağlanır.
Kızdırma bujisi, dizelin bujisi değildir — dizelde kıvılcım yoktur. Dizel motor yakıtı sıkıştırma ısısıyla tutuşturur: hava yaklaşık 20:1 oranında sıkıştırılınca 700 °C'yi aşar ve püskürtülen mazot kendiliğinden yanar. Ancak motor soğukken silindir duvarları bu ısının bir kısmını emer ve sıcaklık tutuşma eşiğinin altında kalır. Kızdırma bujisi tam olarak bu açığı kapatır: ucunu 1.000 °C'ye kadar ısıtıp yanma odasında sıcak bir nokta oluşturur.
Görevi ilk çalıştırmayla bitmez. Modern dizellerde kızdırma bujisi çalıştıktan SONRA da bir süre (bazen dakikalarca) devrede kalır — buna son-ısıtma denir. Sebebi emisyon ve konfordur: soğuk motorda yanma düzensizdir, beyaz duman ve tıkırtı yapar. Bujiler yanmayı stabilize eder. Bu yüzden bir bujinin arızası, araç çalıştıktan sonra da kendini gösterebilir.
Modern kızdırma bujileri basit bir rezistans değildir: kendini düzenleyen (self-regulating) seramik ya da metal tipler hızla ısınır ve belirli sıcaklıkta sabitlenir; kontrol ünitesi her bujiyi ayrı ayrı yönetip akımını izler. Bu yüzden 'kızdırma arızası' her zaman bujiden gelmez — röle/kontrol modülü de sık şüphelidir.
Belirtinin kendisi kadar SEBEBİ de önemlidir — aşağıdaki her madde, o belirtinin arkasında ne olduğunu söyler.
Klasik belirti. Bir ya da birkaç buji ısıtmıyordur; o silindirler ilk devirlerde ateşlenemez. Havalar soğudukça belirginleşmesi tipiktir — yazın hiç sorun çıkarmayan araç kışın teslim olur.
Yanmayan mazot ısınmamış silindirden ham olarak çıkıyordur. Motor ısındıkça duman kesilir ve motor düzelir — bu 'ısınınca geçen' tablo kızdırma bujisinin imzasıdır.
Kontrol ünitesi bir bujide akım anormalliği görmüştür. Işığın yanıp sönmesi genelde arıza kodunun kaydedildiğini gösterir; sabit yanması ise normal ön-ısıtma süreci olabilir.
Son-ısıtma çalışmıyordur; soğuk motorda yanma stabil değildir. Motor ısındığında normale dönmesi bu arızayı diğerlerinden ayırır.
Bujiler tamamen ölmemiş, zayıflamıştır. Ilık havada sıkıştırma ısısı yetiyor, soğukta yetmiyordur — arızanın erken evresidir.
Buradaki aralıklar yaygın uygulamayı yansıtır; bağlayıcı olan aracınızın bakım kılavuzudur. Motor ve donanıma göre değerler değişebilir.
Buji motor koduna ve voltajına (ör. 5V/11V) göre seçilir; hepsi takım değişmeli. Orijinal eşi (Bosch, NGK, Beru) bujiler hızlı ısınır ve kırılma riski düşüktür.
Kızdırma bujileri farklı çalışma voltajlarında (örneğin 5 V, 7 V, 11 V) üretilir ve kontrol ünitesi buna göre besler. Fiziksel olarak takılan yanlış voltajlı bir buji ya ısıtmaz ya da aşırı ısınıp erir. OEM referansıyla seçin.
Seramik (hızlı ısınan) bujiler daha kırılgandır ve farklı bir kontrol stratejisi ister. Aracınız hangisiyle çıktıysa aynı tipi takın.
Sökme işçiliği ve kırılma riski, tek tek değiştirmeyi anlamsız kılar. Bujiler zaten aynı yaştadır; biri gittiyse diğerleri sıradadır.
Bosch, NGK, Beru, Denso bu parçanın fabrika tedarikçileridir. Ucuz bujilerin klasik davranışı, birkaç ay sonra ucunun şişip yuvasına sıkışması ve sökülürken kırılmasıdır — parçadaki tasarruf, kapak sökme faturasıyla geri döner.
Kızdırma bujileri düşük torkla sıkılır ve fazla sıkma gövdeyi uzatıp kırar. Tork anahtarı bu parçada bir lüks değil, gerekliliktir.
Marka ve model çoğu zaman yetmez — aynı modelin farklı motorları farklı parça kullanır. Otiva'da uyum verisi motor kodu seviyesinde çalışır: şasi (VIN) numaranızı girin, aracınızı ve motorunuzu çözelim; listelenen kızdırma bujisi ürünleri yalnızca sizin motorunuza uyanlar olsun.
Planlı bir aralığı yoktur; arıza verdiğinde değişir. Ancak biri gittiğinde diğerleri de aynı yaşta ve aynı çevrimi görmüştür, bu yüzden takım hâlinde değiştirilir. Ömrü, aracın kaç kez soğuk çalıştırıldığına bağlıdır — sürekli kısa mesafe kullanılan bir dizelde bujiler çok daha çok çalışır.
Tamamen farklı işler yaparlar. Benzinli motorda buji her çevrimde kıvılcım atarak karışımı tutuşturur — motor onsuz hiç çalışmaz. Dizelde ise kıvılcım yoktur; yakıt sıkıştırma ısısıyla kendiliğinden tutuşur. Kızdırma bujisi yalnızca motor soğukken yanma odasını ısıtan bir yardımcıdır. Bu yüzden bujileri tamamen ölmüş bir dizel, yaz aylarında sorunsuz çalışabilir.
Çoğu zaman çalışır — özellikle havalar ılıkken. Bu, arızanın aylarca fark edilmemesinin sebebidir: sıkıştırma ısısı yazın tek başına yeterlidir. Kış geldiğinde araç sabahları uzun marş ister, ilk saniyelerde tıkırdar ve beyaz duman atar. 'Yazın gayet iyiydi' cümlesi bu arızanın klasik girişidir.
Teknik olarak evet ama pratikte mantıksız. Bujiler aynı yaştadır ve aynı sayıda çevrim görmüştür; biri gittiyse diğerleri sıradadır. Asıl mesele işçilik: kızdırma bujileri yanma odasına kaynadığı için sökümü zahmetli ve KIRILMA RİSKLİDİR. Aynı riski birkaç ay sonra tekrar almak yerine takım yenilemek doğru olandır.
Çünkü buji, yıllar boyunca kurum ve ısıyla silindir kapağına adeta kaynamıştır. Zorlanan buji gövdesinden kopar ve ucu kapağın içinde kalır; bu noktada iş, basit bir buji değişiminden özel aparatla çıkarma ya da kapak sökme işine dönüşür. Riski azaltmak için motor ılıkken çalışılır, pas sökücü uygulanıp beklenir ve buji sabırla ileri-geri hareketle gevşetilir. Bu, acele edilmeyecek bir iştir.
Kontrol ünitesi bir bujide akım anormalliği görüp kod kaydetmiştir, ancak kalan bujiler işi görüyordur. İki nokta önemli: birincisi, sorun her zaman buji değildir — kızdırma rölesi ya da kontrol modülü de aynı kodu verir (özellikle hiçbir buji çalışmıyorsa şüphe doğrudan modüldedir). İkincisi, bu uyarı görmezden gelinirse kış geldiğinde araç sabah çalışmayacaktır.
Otiva kataloğunda 142 kızdırma bujisi ürünü listeleniyor. Aracınızı seçin ya da şasi numaranızı girin; yalnız motorunuza uyan parçaları gösterelim.