Egzoz sistemi yanmış gazı motordan uzaklaştırır ve sesini susturur; katalizör ise zararlı gazları (CO, HC, NOx) kimyasal olarak zararsız hâle çevirir. Kaçak ve tıkanma performansı ve emisyonu bozar.
Egzoz sistemi üç iş yapar: yanmış gazı motordan uzaklaştırır, sesini keser ve — en önemlisi — zehirli gazları zararsız hâle getirir. Manifold gazı toplar, katalizör kimyasal olarak temizler, susturucu genleşme odalarıyla sesi söndürür.
Katalizörün içi seramik bir petektir ve üzerinde platin, paladyum, rodyum kaplıdır. Üç yollu katalizör aynı anda üç tepkime yürütür: karbon monoksiti ve yanmamış yakıtı yakarak karbondioksit ve suya çevirir, azot oksitleri ise indirgeyerek azota ayırır. Kritik nokta şudur: bu tepkimeler yaklaşık 400 °C'nin altında başlamaz. Katalizör soğukken hiçbir işe yaramaz — motorun ilk dakikalarında emisyonun büyük kısmı bu yüzden çıkar.
Katalizörün doğru çalışması karışımın hassas dengesine bağlıdır ve bunu lambda (oksijen) sensörleri yönetir. Katalizörün önündeki sensör karışımı ayarlar; arkasındaki sensör ise katalizörün işini yapıp yapmadığını denetler. İki sensörün sinyali birbirine benzemeye başladığında ECU 'katalizör verimi düşük' kodunu verir.
Dizellerde zincire partikül filtresi (DPF) eklenir: is parçacıklarını tutar ve belirli aralıklarla yakarak temizler (rejenerasyon). Rejenerasyon uzun ve sıcak sürüş ister; sürekli kısa mesafe kullanılan bir dizelde filtre dolar ve yakılamaz.
Belirtinin kendisi kadar SEBEBİ de önemlidir — aşağıdaki her madde, o belirtinin arkasında ne olduğunu söyler.
Boru, susturucu ya da manifold delinmiştir. Kaynağı bulmak için motor soğukken sistemin ek yerlerine ve dikişlerine bakılır; is izi kaçağın yerini ele verir.
Egzoz manifoldu çatlamıştır ya da conta kaçırıyordur. Metal soğukken açık olan çatlak, ısınıp genleşince kapanır — bu 'ısınınca geçen ses' tablosu manifoldun klasik imzasıdır.
Katalizör içeriden tıkanmış (petek erimiş/çökmüş) ya da DPF dolmuştur. Motor düşük devirde idare eder ama gaz verdikçe nefes alamaz; araç 'duvara toslar' gibi hissedilir.
İçindeki seramik petek kırılmıştır. Kırılan parçalar zamanla tıkanmaya yol açar ve motorun geri basıncını artırır.
Ön ve arka lambda sensörlerinin sinyalleri benzeşmiştir; ECU katalizörün işini yapmadığını görüyordur. Ancak bu kod, katalizörün suçlu olduğunu KANITLAMAZ — arka sensörün kendisi de arızalı olabilir.
Bu bir konfor sorunu değil, ACİL bir tehlikedir. Karbon monoksit renksiz ve kokusuzdur; kabine egzoz gazı sızıyorsa araç kullanılmamalı, derhal kontrol ettirilmelidir.
Buradaki aralıklar yaygın uygulamayı yansıtır; bağlayıcı olan aracınızın bakım kılavuzudur. Motor ve donanıma göre değerler değişebilir.
Parça motorun emisyon normuna (Euro 4/5/6) ve flanş ölçüsüne uymalı. Kalın çelik/paslanmaz susturucular daha uzun ömürlüdür; katalizörde sertifikalı ürün tercih edin.
Bu, bu kategorideki en pahalı hatadır. Katalizör kendi kendine ölmez; onu tekleme, yağ yakma ya da antifriz kaçağı öldürür. Sebep bulunmadan takılan yeni katalizör aynı yoldan gider — üstelik katalizör, egzoz sisteminin en pahalı parçasıdır.
Katalizör aracın emisyon sınıfına (Euro 4/5/6) ve motor hacmine uygun, onay numaralı olmalıdır. Ucuz ve az kaplamalı 'uyumlu' katalizörler kısa sürede yine P0420 kodu verir ve muayenede sorun çıkarır.
409 kalite paslanmaz ekonomiktir ve yüzeysel pas yapar; 304 kalite belirgin biçimde daha dayanıklıdır. Kışın tuzlu yol kullanılan bölgelerde bu fark, sistemin birkaç yıl daha yaşaması demektir.
Egzoz cıvataları ısıyla kaynar ve sökülürken genelde kırılır. Flanş contaları tekrar kullanılmaz. Bu küçük parçalar hesaba katılmazsa iş yarım kalır.
Katalizör verimi kodunun sebebi bazen katalizör değil, yaşlanmış arka lambda sensörüdür. Sensör katalizörden çok daha ucuzdur; değiştirme kararından önce sensörün sinyali okunmalıdır.
Marka ve model çoğu zaman yetmez — aynı modelin farklı motorları farklı parça kullanır. Otiva'da uyum verisi motor kodu seviyesinde çalışır: şasi (VIN) numaranızı girin, aracınızı ve motorunuzu çözelim; listelenen egzoz & katalizör ürünleri yalnızca sizin motorunuza uyanlar olsun.
Katalizör kendi kendine bozulmaz — onu neredeyse her zaman motor öldürür. Üç klasik sebep: tekleme (yanmamış yakıt katalizörün içinde yanar ve seramik peteği eritir), yağ yakma (yağın külü peteğin yüzeyini kaplar ve kaplamayı işlevsiz bırakır) ve antifriz kaçağı (silikon katalizörü zehirler). Bu yüzden katalizör değiştirmeden önce kök sebebi bulmak şarttır; yoksa yeni katalizör de aynı yoldan gider.
Hemen değil. Bu kod yalnızca ön ve arka lambda sensörlerinin sinyallerinin benzeştiğini, yani ECU'nun katalizörün işini yapmadığını gördüğünü söyler. Sebep şunlar da olabilir: yaşlanmış arka lambda sensörü, egzoz kaçağı (sensörden önce giren temiz hava sinyali bozar) ya da motorun karışım sorunu. Arka sensör ve kaçak kontrolü, katalizörün küçük bir kesri fiyatındadır — önce onlara baktırın.
Hayır — üç ayrı sebeple. Yasal olarak emisyon donanımını devre dışı bırakmak suçtur ve muayeneden geçemezsiniz. Teknik olarak ECU arka lambda sensöründen bunu görür ve arıza lambası yanar. En önemlisi güvenlik: katalizörsüz sistemde zehirli gaz konsantrasyonu artar ve sistemde bir kaçak varsa kabine giren karbon monoksit riski ciddileşir. 'Güç kazandırır' iddiası da modern araçlarda ölçülebilir bir karşılık vermez.
Klasik egzoz manifoldu çatlağı ya da manifold contası kaçağıdır. Metal soğukken çatlak açıktır ve gaz oradan kaçarak tıkırtı yapar; motor ısınıp metal genleşince çatlak kapanır ve ses kaybolur. 'Isınınca geçiyor, demek ki önemli değil' diye düşünmeyin — çatlak zamanla büyür ve manifold contası kaçağı yanlış lambda okumasına da yol açabilir.
Evet, tamamen normaldir — hatta motorun düzgün yandığının işaretidir. Su, yanmanın doğal ürünüdür; egzoz soğukken bu buhar susturucunun içinde yoğuşur ve dışarı damlar. Endişe edilecek durum, egzozdan gelen suyun yağlı olması ya da tatlımsı kokan yoğun beyaz dumanın hiç kesilmemesidir (antifriz kaçağı).
Çünkü egzoz tam ısınmaz. Yanmanın ürünü olan su buharı, sistem yeterince ısınırsa dışarı atılır; ısınmazsa susturucunun içinde yoğuşup birikir ve sistemi içeriden çürütür. Bu yüzden sürekli kısa mesafede kullanılan bir araçta egzoz, uzun yol yapan aynı yaştaki bir araçtan çok daha çabuk delinir. Aynı sebep, DPF'li dizellerde filtrenin dolup rejenerasyonun tamamlanamamasının da kökenidir.
Otiva kataloğunda 193 egzoz & katalizör ürünü listeleniyor. Aracınızı seçin ya da şasi numaranızı girin; yalnız motorunuza uyan parçaları gösterelim.