Alternatör (şarj dinamosu), motor dönerken elektrik üretip aküyü şarj eder ve tüm elektroniği besler; içindeki diyot/regülatör voltajı sabit tutar. Arızalanınca araç akü bitene kadar çalışır.
Alternatör, motorun mekanik gücünün küçük bir kısmını elektriğe çevirir. Yaygın inanışın aksine aracın elektriğini akü değil alternatör besler: motor çalışırken farlar, klima, enjeksiyon ve tüm elektronik alternatörden beslenir; akünün işi yalnız marş anını ve motor kapalı dönemi karşılamaktır.
İsmi 'alternatör'dür çünkü ürettiği akım alternatiftir (AC). Aracın ise doğru akıma (DC) ihtiyacı vardır. Bu dönüşümü içindeki diyot köprüsü yapar. Voltaj regülatörü ise üretimi 13,5–14,5 V bandında sabit tutar: akü doldukça ve yük değiştikçe alternatörün mıknatıs alanını ayarlar.
Bu iki parça — diyot köprüsü ve regülatör — alternatör arızalarının çoğunun kaynağıdır ve iyi haber şudur: ikisi de ayrı değişebilir, alternatörün komple değişmesi çoğu zaman gerekmez.
Modern araçlarda kasnak da bir arıza kalemidir: serbest dönüşlü (tek yönlü/overrunning) kasnaklar, motorun devir dalgalanmasını alternatörün ağır rotoruna geçirmemek için tek yöne boşa döner. Bu kasnak kilitlendiğinde ya da tamamen boşa döndüğünde, alternatör sağlam olduğu hâlde şarj olmaz veya kayış cıyırtısı başlar.
Belirtinin kendisi kadar SEBEBİ de önemlidir — aşağıdaki her madde, o belirtinin arkasında ne olduğunu söyler.
Bu ışık AKÜYÜ DEĞİL şarj sistemini gösterir — en yaygın yanlış okumalardan biridir. Yandığında akü değil, alternatör ve kayışı şüphelidir.
Voltaj regülatörü üretimi sabit tutamıyordur. Rölantide sönükleşip gaz verince parlayan farlar klasik regülatör/alternatör belirtisidir.
Kesin bir ayrım testidir: araç kendi elektriğini üretemiyordur. Akü sağlam olsa bile alternatör beslemiyorsa motor yalnız takviye kablosu bağlıyken çalışır.
Alternatör yeterince şarj etmiyordur (düşük voltaj) ya da AŞIRI şarj ediyordur (regülatör arızası). İkincisi daha sinsidir: akü ısınır, şişer ve birkaç ayda ölür. 'Akü garantili ama yine gitti' vakalarının klasik sebebi budur.
Rulmanları bitmiştir. Ses devirle orantılı değişir ve kayış söküldüğünde kaybolur — bu, sesi kayış ve gergiden ayırmanın pratik yoludur.
Diyot köprüsü ya da sargı aşırı ısınıyordur. Elektrik yangını riski nedeniyle geciktirilmemelidir.
Buradaki aralıklar yaygın uygulamayı yansıtır; bağlayıcı olan aracınızın bakım kılavuzudur. Motor ve donanıma göre değerler değişebilir.
Alternatör amper (A) değeri ve kasnak tipine (serbest/freewheel) göre seçilir. Orijinal eşi (Bosch, Valeo, Denso) alternatörlerde regülatör ve rulman kalitesi önemlidir; kanal kayışı da kontrol edilmeli.
Alternatörler amper (A) kapasitesiyle tanımlanır ve aracın donanımına göre seçilmiştir; klimalı, koltuk ısıtmalı ya da ek elektronikli versiyonlar daha yüksek amper ister. Düşük amperli bir alternatör aküyü tam dolduramaz ve sürekli yük altında kalır.
Serbest dönüşlü (tek yönlü) kasnaklı bir alternatöre sabit kasnak takmak titreşim ve kayış sorunları getirir. Aracınız hangi tiple çıktıysa aynısı takılır.
Arızaların büyük kısmı kömür, voltaj regülatörü ya da diyot köprüsündedir; üçü de ayrı satılır ve komple alternatörün küçük bir kesri fiyatındadır. Sargısı yanmamış bir alternatörü komple değiştirmek çoğu zaman gereksiz masraftır.
Kurumsal markaların revizyonlu alternatörleri orijinal gövdeye yeni kömür, regülatör, diyot ve rulman takılmış ürünlerdir; güvenilir ve ekonomiktir.
Akü mü, alternatör mü, kablo mu — karar tahminle değil ölçümle verilir. Motor çalışırken kutup başında görülmesi gereken tipik değer 13,5–14,5 V'tur. Bu ölçüm birkaç saniye sürer ve yanlış parça almayı önler.
Marka ve model çoğu zaman yetmez — aynı modelin farklı motorları farklı parça kullanır. Otiva'da uyum verisi motor kodu seviyesinde çalışır: şasi (VIN) numaranızı girin, aracınızı ve motorunuzu çözelim; listelenen alternatör ürünleri yalnızca sizin motorunuza uyanlar olsun.
Hayır — ve bu, bu kategorideki en yaygın yanlış okumadır. Akü şeklindeki o ikaz ışığı aküyü değil, ŞARJ SİSTEMİNİ gösterir. Yandığında ilk şüpheliler alternatör, kayışı ve voltaj regülatörüdür. Akü değiştirerek sorun çözülmez; motor çalışırken kutup başında voltaj ölçülmelidir — sağlam bir sistemde tipik olarak 13,5–14,5 V görülür.
Basit bir ayrım testi var: aracı takviyeyle çalıştırın ve kabloyu çıkarın. Araç hemen stop ediyorsa alternatör şarj etmiyordur — motor kendi elektriğini üretemiyordur. Çalışmaya devam ediyor ama ertesi sabah tekrar marş basmıyorsa akü tutmuyor ya da araçta kaçak akım vardır. Kesin sonuç için motor çalışırken voltaj ölçülür.
İki ihtimalden biri: alternatör yeterince şarj etmiyordur (düşük voltaj) ya da AŞIRI şarj ediyordur. İkincisi daha sinsidir — bozuk voltaj regülatörü 15 V üzerinde besleyip aküyü kaynatır; akü ısınır, şişer ve birkaç ay içinde ölür. 'Akü garantiliydi ama yine gitti' vakalarının klasik sebebi budur. Üçüncü ihtimal ise araçta parazit akım çekimidir. Yeni akü almadan önce şarj voltajı ve kaçak akım ölçülmelidir.
Çoğu zaman hayır. Alternatör arızalarının büyük kısmı üç parçadan birindedir: aşınan kömürler (fırçalar), voltaj regülatörü ve diyot köprüsü. Üçü de ayrı satılır ve komple alternatörün küçük bir kesri fiyatındadır. Sargısı yanmamış, gövdesi ve rulmanları sağlam bir alternatörü komple değiştirmek çoğu zaman gereksiz masraftır — önce hangi parçanın gittiğini tespit ettirin.
Aracınızda serbest dönüşlü (tek yönlü/overrunning) kasnak varsa kontrol ettirin. Bu kasnak, motorun devir dalgalanmasını alternatörün ağır rotoruna geçirmemek için tek yöne boşa döner. Yorulduğunda ya kilitlenir (kayış cıyırtısı ve gergide titreşim başlar) ya tamamen boşa döner (alternatör sağlamken şarj olmaz). Kasnak ayrı satılan bir parçadır; alternatörü komple değiştirmeden önce bakılmalıdır.
İki şey başı çeker. Birincisi motor yağı sızıntısı: üstüne damlayan yağ kömür yuvasını ve diyotları bitirir — bu yüzden sızıntısı olan araçlarda alternatör erken gider. İkincisi zayıf akü: sürekli boş bir aküyü doldurmaya çalışan alternatör tam yükte çalışır ve diyotları aşırı ısınır. Ayrıca motor yıkarken alternatöre doğrudan basınçlı su tutmak, kısa sürede aynı sonucu verir.
Otiva kataloğunda 89 alternatör ürünü listeleniyor. Aracınızı seçin ya da şasi numaranızı girin; yalnız motorunuza uyan parçaları gösterelim.